Historia Ramony, czyli dlaczego same suplementy na stawy to za mało…
Opiekunowie kotki Ramony zgłosili się do mnie z prośbą o dobranie suplementacji wzmacniającej układ ruchu. Zauważyli, że ich kotce coraz trudniej jest wskakiwać na meble, a ostatnio przed każdym skokiem przez dłuższą chwilę „sprężynuje” i waha się, zanim zdecyduje się odbić od podłogi.
W takich sytuacjach zawsze powtarzam jedno: zanim zaczniemy dobierać jakiekolwiek zioła czy suplementy, musimy wiedzieć, z czym dokładnie mamy do czynienia. Dlatego jeszcze przed naszym spotkaniem poprosiłam o wykonanie zdjęcia RTG stawów biodrowych. Obraz, który zobaczyliśmy, doskonale tłumaczył zachowanie Ramony – i jednocześnie pokazał, dlaczego samo podawanie preparatów „na stawy” byłoby w jej przypadku ogromnym błędem.

Co widać na zdjęciu RTG Ramony?
Na załączonym radiogramie projekcji widoczna jest uderzająca asymetria pomiędzy prawym a lewym stawem biodrowym. Podczas gdy lewy staw biodrowy (po prawej stronie zdjęcia) zachowuje prawidłową budowę – kulista głowa kości udowej jest głęboko i stabilnie osadzona w panewce – po stronie prawej (oznaczonej literą „R”) doszło do zaawansowanej choroby zwyrodnieniowej stawu biodrowego (osteoartrozy).
W prawym stawie widzimy przewlekłe podwichnięcie/zwichnięcie głowy kości udowej poza obręb panewki. Sama głowa oraz szyjka kości udowej są silnie zdeformowane, spłaszczone i przebudowane, a panewka stawowa uległa znacznemu spłyceniu. Wokół stawu widoczne są liczne wyrośla kostne (osteofity), a mięśnie prawego uda wykazują już wyraźny zanik w porównaniu ze stroną zdrową – efekt wielomiesięcznego odciążania bolesnej łapy.
Dla Ramony każde wybicie się do skoku oznacza tarcie zmienionych zwyrodnieniowo powierzchni kostnych o siebie. Jej długie „sprężynowanie” przed wskoczeniem na kanapę nie było więc kwestią wieku czy lenistwa, lecz próbą zminimalizowania bólu.
Dlaczego same suplementy tu nie wystarczą? Rola ortopedy i zabiegu FHNO
Widząc tak zaawansowane zmiany strukturalne, musimy powiedzieć sobie otwarcie: w przypadkach ciężkiego zwyrodnienia żadne suplementy ani zioła nie zastąpią konsultacji u ortopedy weterynaryjnego. To lekarz specjalista musi ocenić, czy w danym przypadku nie jest konieczna interwencja chirurgiczna – w tym przypadku zabieg FHNO (Femoral Head and Neck Ostectomy, czyli resekcja głowy i szyjki kości udowej).
Na czym polega FHNO? Chirurg usuwa zdeformowaną, bolesną głowę oraz szyjkę kości udowej, dzięki czemu kość przestaje ocierać się o uszkodzoną panewkę. W miejscu usuniętego fragmentu organizm wytwarza z czasem tzw. staw rzekomy zbudowany z tkanki łącznej włóknistej, utrzymywany przez okoliczne mięśnie. Zabieg ten daje zazwyczaj znakomite rezultaty i pozwala uwolnić zwierzę od przewlekłego bólu.
Jest jednak jeden warunek: jeśli ortopeda zdecyduje się na zabieg FHNO, kluczowa jest rehabilitacja wdrożona OD RAZU po operacji. Wczesna fizjoterapia zapobiega bolesnym przykurczom, pomaga odzyskać prawidłowy zakres ruchu i pozwala odbudować masę mięśniową, która będzie przejmować funkcję stabilizującą nowy staw rzekomy.
Obalmy mit: suplement na stawy nie odbuduje chrząstki stawowej!
Wokół suplementów na stawy narosło wiele marketingowych obietnic, które warto nazwać po imieniu. Wielu producentów deklaruje, że ich preparaty „regenerują i odbudowują chrząstkę stawową”. To kłamstwo.
Chrząstka stawowa jest tkanką nieunaczynioną i charakteryzuje się bardzo słabą zdolnością do odbudowy. Gdy raz ulegnie degradacji, a pod nią dojdzie do przebudowy kości i powstania osteofitów, żaden proszek ani kapsułka nie odtworzy nowego, zdrowego stawu. Zarówno leki przeciwbólowe, jak i naturalne substancje o działaniu przeciwzapalnym pełnią funkcję objawową i wspomagającą – mają wyciszać stan zapalny, zmniejszać ból, chronić pozostałe tkanki i poprawiać komfort życia zwierzęcia, a nie „naprawiać” stawy.
Wspomagająca fitoterapia i naturoterapia – co możemy wykorzystać u psa i kota?
Kiedy mamy już postawioną diagnozę lekarską i wiemy, na czym stoimy, mądrze dobrana naturoterapia staje się potężnym wsparciem (nigdy zamiennikiem leczenia weterynaryjnego!). W przypadku Ramony – jak i innych psów oraz kotów ze schorzeniami układu mięśniowo-szkieletowego – mamy do dyspozycji szereg cennych surowców roślinnych:
- Tradycyjne chińskie formuły ziołowe (Minor Bupleurum + goryczka wielkolistna): W medycynie integracyjnej bardzo dobre efekty przynosi łączenie klasycznej formuły na bazie przewiercienia z korzeniem goryczki. Jak wskazuje literatura weterynaryjna (Steve Marsden, Integrative Management of Musculoskeletal Disorders,2016): Chińska formuła ziołowa Minor Bupleurum (bazuje na korzeniu przewiercienia), najlepiej z dodatkiem korzenia goryczki (Gentiana, Qin Jiao), wykazuje wysoką skuteczność w przypadku dysplazji stawów biodrowych/osteoartrozy. Liczne badania potwierdziły istotne działanie przeciwzapalne przewiercienia (Bupleurum). Goryczka wielkolistna (Gentiana macrophylla) ma długą historię stosowania w łagodzeniu bólu oraz stanów zapalnych układu mięśniowo-szkieletowego w medycynie chińskiej i tybetańskiej. Dzięki zawartości flawonoidów, glikozydów sekoirydoidowych oraz triterpenów wykazuje znaczące właściwości przeciwzapalne i przeciwbólowe (antynoceptywne) (Jia i in., 2012). Udowodniono, że zioło to hamuje produkcję cytokin prozapalnych IL-6 oraz TNF-alfa (Kwak i in., 2005).
- Kadzidłowiec (Boswellia serrata): Zawarte w nim kwasy bosweliowe hamują enzym 5-lipooksygenazę (5-LOX), wyciszając kaskadę zapalną w obrębie stawów bez drażnienia przewodu pokarmowego. Ponieważ jest to gatunek zagrożony, kupuj go jedynie z ETYCZNEGO źródła!
- Czarci pazur / hakorośl rozesłana (Harpagophytum procumbens): Bogaty w glikozydy irydoidowe (m.in.harpagozyd), wykazuje naturalne właściwości przeciwzapalne i łagodzące ból stawowy oraz mięśniowy.
- Kurkuma – a dokładniej standaryzowana kurkumina (Curcuma longa): Sama przyprawa w kuchni ma zbyt niską biodostępność, ale dobrze przyswajalny ekstrakt kurkuminy silnie moduluje szlaki zapalne (m.in. NF-κB) i wspiera organizm w przewlekłych stanach zwyrodnieniowych. Najlepiej stosować suplementy standaryzowane z biodostępną kurkuminą np. w formie liposomalnej.
- Imbir (Zingiber officinale): Gingerole i 6-shogaol działają rozgrzewająco, poprawiają lokalne ukrwienie i pomagają ograniczać produkcję prozapalnych prostaglandyn.
- Ekstrakt z kory sosny nadmorskiej (Pinus pinaster): Skoncentrowane źródło proantocyjanidyn – wspiera mikrokrążenie, chroni naczynia krwionośne i pomaga redukować obrzęk oraz stan zapalny wokół stawu.
- Złocień maruna (Tanacetum parthenium): Pomaga wyciszać mediatory stanu zapalnego i wspiera organizm w radzeniu sobie z przewlekłym dyskomfortem bólowym.
- Koci pazur (Uncaria tomentosa): Działa immunomodulująco i pomaga ograniczać nadmierną produkcję cytokin prozapalnych (w tym TNF-alfa).
- Wiązówka błotna (Filipendula ulmaria) oraz kora wierzby białej (Salix alba) – UWAGA, NIE DLA KOTÓW!: Oba te surowce są niezwykle wartościowe w pracy z psami, ponieważ zawierają naturalne salicylany o działaniu przeciwzapalnym i przeciwbólowym. U kotów są one jednak bezwzględnie przeciwwskazane! Kocia wątroba nie posiada odpowiednich enzymów (glukuronylotransferazy) do bezpiecznego metabolizowania salicylanów, co grozi ciężkim zatruciem. To doskonały przykład na to, dlaczego nigdy nie wolno przenosić „psich” ziół na kota na własną rękę.
Oczywiście nie wprowadzamy wszystkich tych ziół NA RAZ! W przypadku Ramony również dobrałam tylko wybrane z dopasowaniem do jej obecnych potrzeb.
Pamiętaj także, że jakość stosowanych preparatów jest niezbędne, by były efektowne oraz bezpieczne (w szczególności zioła pochodzenia chińskiego lub indyjskiego wymagają certyfikatów zaświadczających o braku zawartości metali ciężkich)!
Nie zapominajmy o antyoksydantach!
W całym planie suplementacyjnym przy zwyrodnieniach absolutnie kluczowe jest wdrożenie antyoksydantów (np.witaminy E, astaksantyny, polifenoli). Przewlekły stan zapalny w stawie generuje ogromne ilości wolnych rodników – stres oksydacyjny dodatkowo niszczy otaczające tkanki i nasila ból.Antyoksydanty działają jak tarcza ochronna, wymiatając wolne rodniki i spowalniając dalszą degradację struktur okołostawowych.
Miska ma znaczenie: nawilżenie zamiast suchej karmy
U Ramony równolegle ze wsparciem ziołowym wdrożyliśmy zmianę sposobu żywienia. Przy schorzeniach układu ruchu i przewlekłych stanach zapalnych niezbędne jest zapewnienie organizmowi odpowiedniego nawilżenia (wody!), dlatego całkowita rezygnacja z suchej karmy to podstawa.
Sucha karma utrzymuje organizm w stanie chronicznego deficytu wody, co nie służy ani mazi stawowej, ani elastyczności powięzi, ani sprawnemu usuwaniu metabolitów zapalnych. Najlepszym wyborem jest dobrze zbilansowana dieta gotowana lub surowa (BARF), a jeśli opiekun nie ma możliwości jej przygotowywania – przynajmniej wysokobiałkowa karma mokra dobrej jakości. Odpowiednia podaż pełnowartościowego białka zwierzęcego jest tu równie ważna jak woda: bez niej nie da się utrzymać ani odbudować masy mięśniowej, która stanowi naturalny „gorset” odciążający chore biodro.
Praca z ciałem: techniki TTouch na warunkach zwierzęcia
Dodatkowo zaleciłam opiekunom delikatną pracę manualną w okolicy bolesnego biodra oraz grzbietu z wykorzystaniem technik TTouch (Tellington TTouch). Są to bardzo subtelne, okrężne ruchy wykonywane opuszkami palców, które wyciszają układ nerwowy, rozluźniają wtórne napięcia mięśniowe (częste w odcinku lędźwiowym i po drugiej stronie ciała, która przejmuje ciężar chorej łapy) i poprawiają świadomość ciała.
Tutaj również stawiamy sprawę jasno: TTouch nie leczy zwyrodnienia stawu, ale działa przeciwbólowo i kojąco.Stosujemy te techniki wyłącznie tak długo i tak delikatnie, jak kot lub pies sam na to pozwala, uważnie obserwując sygnały wysyłane przez zwierzę.
Prawdziwie holistyczne podejście do zwierzęcia ze schorzeniami układu mięśniowo-szkieletowego nie polega na szukaniu „cudownego zioła” zamiast wizyty u lekarza. Polega na mądrym połączeniu rzetelnej diagnostyki obrazowej i współpracy z ortopedą weterynaryjnym oraz fizjoterapeutą z tym, co daje nam natura: odżywczą dietą, celowaną fitoterapią, antyoksydantami i uważnym dotykiem. Dopiero wszystkie te elementy razem dają naszemu pupilowi realną szansę na życie bez cierpienia.
_______________________________________________
Oto źródła naukowe, które potwierdzają działanie powyższych substancji roślinnych:
- Marsden, S. (2016). Integrative Management of Musculoskeletal Disorders. College of Integrative Veterinary Therapies (CIVT), s. 7.
- Jia, N., Li, Y., Wu, Y., Xi, M., Hur, G., Zhang, X., Cui, J., Sun, W., & Wen, A. (2012). Comparison of the anti-inflammatory and analgesic effects of Gentiana macrophylla Pall. and Gentiana straminea Maxim., and identification of their active constituents. Journal of Ethnopharmacology, 144(3), 638–645. (Badanie potwierdzające właściwości przeciwzapalne i antynoceptywne flawonoidów, glikozydów sekoirydoidowych oraz triterpenów).
- Kwak, W. J., Kim, J. H., Ryu, K. H., Cho, Y. B., Jeon, S. D., & Moon, C. K. (2005). Effects of gentianine on the production of pro-inflammatory cytokines in male Sprague-Dawley rats treated with lipopolysaccharide (LPS). Biological and Pharmaceutical Bulletin, 28(4), 750–753. (Dowód na hamowanie cytokin prozapalnych TNF-alfa i IL-6).
- Yu, F., Yu, F., Li, R., & Wang, R. (2004). Inhibitory effects of the Gentiana macrophylla (Gentianaceae) extract on rheumatoid arthritis of rats. Journal of Ethnopharmacology, 95(1), 77–81. (Porównanie skuteczności z prednizonem poprzez hamowanie prostaglandyny E2).
Główne podręczniki fitoterapii i chirurgii/ortopedii weterynaryjnej
- Wynn, S. G., & Fougère, B. J. (2007). Veterinary Herbal Medicine. St. Louis: Mosby Elsevier.(Podstawowe kompendium fitoterapii weterynaryjnej – zawiera szczegółowe monografie surowców takich jak kadzidłowiec, czarci pazur, kurkuma, imbir, złocień maruna, koci pazur, wiązówka błotna i kora wierzby białej, wraz z ich mechanizmami działania oraz wytycznymi bezpieczeństwa dla psów i kotów).
- Johnston, S. A., & Tobias, K. M. (red.). (2018). Veterinary Surgery: Small Animal (wyd. 2). St. Louis: Elsevier.(Rozdziały poświęcone chorobie zwyrodnieniowej stawów – m.in. budowie i brakowi unaczynienia chrząstki szklistej uniemożliwiającemu jej pełną odbudowę – oraz procedurze resekcji głowy i szyjki kości udowej FHNO i konieczności wczesnej fizjoterapii pooperacyjnej).
Badania nad poszczególnymi surowcami roślinnymi i antyoksydantami w osteoartrozie
- Kadzidłowiec (Boswellia serrata) – hamowanie 5-LOX:Reichling, J., Schmökel, H., Fitzi, J., Bucher, S., & Saller, R. (2004). Dietary support with Boswellia resin in canine inflammatory joint and spinal disease.Schweizer Archiv für Tierheilkunde, 146(2), 71–79.
- Kurkumina (Curcuma longa) i jej biodostępność – szlak NF-κB i redukcja bólu:Comblain, F., Barthélémy, N., Lefèbvre, M., Schwartz, C., Lesponne, I., Serisier, S., Feugier, A., Balligand, M., & Henrotin, Y. (2017).A randomized, double-blind, prospective, placebo-controlled study of the efficacy of a diet supplemented with curcuminoids extract, hydrolyzed collagen and green tea extract in owner’s dogs with osteoarthritis. BMC Veterinary Research, 13(1), 395.Caterino, C., Aragosa, F., Della Valle, G., Costanza, D., Lamagna, F., Piscitelli, A., Nieddu, A., & Fatone, G. (2021). Clinical efficacy of Curcuvet and Boswellic acid combined with conventional nutraceutical product: An aid to canine osteoarthritis. PLoS ONE, 16(5), e0252279.
- Ekstrakt z kory sosny nadmorskiej (Pinus pinaster) – proantocyjanidyny i mikrokrążenie: Rohdewald, P.(2002). A review of the French maritime pine bark extract (Pycnogenol), a herbal medication with a diverse clinical pharmacology. International Journal of Clinical Pharmacology and Therapeutics, 40(4), 158–168.
- Czarci pazur (Harpagophytum procumbens), imbir (Zingiber officinale), złocień maruna (Tanacetum parthenium) i koci pazur (Uncaria tomentosa):Brien, S., Lewith, G. T., & McGregor, G. (2006). Devil’s Claw (Harpagophytum procumbens) as a treatment for osteoarthritis: a review of efficacy and safety. Journal of Alternative and Complementary Medicine, 12(10), 981–993.Sandoval, M., Okuhama, N. N., Zhang, X. J., Condezo, L. A., Lao, J., Angeles, F. M., Musah, R. A., Bobrowski, P., & Miller, M. J. (2002). Anti-inflammatory and antioxidant activities of cat’s claw (Uncaria tomentosa and Uncaria guianensis) are independent of their alkaloid content. Phytomedicine, 9(4), 325–337.
Bezpieczeństwo u kotów – dlaczego wiązówka błotna i wierzba biała są przeciwwskazane!
Court, M. H., & Greenblatt, D. J. (2000). Molecular genetic basis for deficient acetaminophen glucuronidation by cats: UGT1A6 is a pseudogene. Pharmacogenetics, 10(4), 355–369.(Prace wyjaśniające genetyczny niedobór enzymów UDP-glukuronylotransferaz – w tym pseudogen UGT1A6 – u kotów, który uniemożliwia sprawne sprzęganie i wydalanie związków fenolowych oraz salicylanów występujących naturalnie w wiązówce błotnej i korze wierzby białej).
Court, M. H. (2013). Feline drug metabolism and disposition: pharmacokinetic evidence for species differences and molecular mechanisms. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice, 43(5), 1039–1054.
